Przejdź do komentarzy

Nowe podejście do odpadów wielkogabarytowych – projekt „URBANREC"

Miasto stołeczne Warszawa w czerwcu 2016 roku zostało partnerem w projekcie pn. URBANREC – nowe podejście do przetwarzania miejskich odpadów wielkogabarytowych w wysokiej jakości produkty wielokrotnego wykorzystania, który otrzymał dofinansowanie w ramach programu ramowego Unii Europejskiej na rzecz badań i innowacji „Horyzont 2020", na podstawie umowy dotacji nr 690103.

 

Celem projektu URBANREC jest wdrożenie ekoinnowacyjnego, zintegrowanego systemu zagospodarowania odpadów wielkogabarytowych (w myśl koncepcji gospodarki obiegu zamkniętego) w różnych regionach Europy reprezentowanych przez 3 kraje Unii Europejskiej – Hiszpanię, Belgię, Polskę oraz Turcję.

Czas użytkowania dóbr trwałych, np. artykułów gospodarstwa domowego, z założenia jest zdecydowanie dłuższy niż produktów jednorazowych. Tymczasem konsumenci mają często poczucie, że zamiast produktu wielokrotnego użytku kupili rzecz, której - kiedy się zepsuła - nie można naprawić albo naprawa jest zbyt kosztowna. Jednocześnie duża grupa Polaków przekonana jest, że warto kupować rzeczy używane, a tylko część osób rezygnuje z takich produktów z obawy przed oceną społeczną (z badań Eurobarometru wynika, że 70% ankietowanych Polaków gotowa była kupować z drugiej ręki meble, sprzęt elektroniczny i tekstylia).

Gospodarka odpadami wielkogabarytowymi stanowi ogromne wyzwanie środowiskowe, z którym muszą mierzyć się samorządy lokalne. Główny problem wynika nie tylko z ich znacznych rozmiarów oraz masy, ale także z ograniczonej świadomości społeczeństwa dotyczącej ich właściwego usuwania. Pomimo rozwoju systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego, odzysk odpadów wielkogabarytowych ciągle jest dużym wyzwaniem. Produkty takie nie są łatwe do przetworzenia ani do utylizacji, a równocześnie mają dużą wartość materiałową i użytkową, która jest tracona ze względu na ograniczenia organizacyjne, techniczne, czy społeczne.

Dotychczas ponad 60% z 19 milionów ton mebli, materacy i wyrobów ogrodowych z tworzyw sztucznych, które są wyrzucane każdego roku w krajach europejskich, kończyło na składowiskach.

Dodatkowo, sytuacja ta jest źródłem poważnych zagrożeń środowiskowych, jak np. powstawanie niekontrolowanych składowisk odpadów, pozostawianie odpadów w lasach, czy przy drogach publicznych oraz przepełnianie miejsc gromadzenia odpadów.

Projekt URBANREC powstał z myślą o tym, aby zredukować ogólną ilość odpadów wielkogabarytowych składowanych na wysypiskach oraz dać im drugie życie. Cele szczegółowe projektu URBANREC obejmują m.in.: optymalizację zbiórki odpadów wielkogabarytowych (przez stworzenie nowych kanałów informacji i kontaktów z mieszkańcami) oraz ich ponownego użycia (poprzez sieć organizacji społecznych i stowarzyszeń non-profit), usprawnienie demontażu odpadów wielkogabarytowych, wdrożenie technologii wykorzystania uzyskanych materiałów, a także zdefiniowania programów edukacyjnych. Według przyjętych założeń projektu, osiągnięcie odzysku odpadów wielkogabarytowych na poziomie 82% w całej Europie, może przynieść zysk netto w wysokości 225,6 euro za tonę tych odpadów, czyli 2,127 mld euro rocznie.

Dla osiągnięcia założonych rezultatów, w realizację projektu URBANREC zaangażowało się aż 21 organizacji, w tym: instytuty technologiczne, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe, a także podmioty prywatne. Konsorcjum projektowe od czerwca 2016 roku podejmowało działania w kierunku wypracowania nowatorskich rozwiązań w zakresie gospodarowania odpadami wielkogabarytowymi oraz innowacji w zakresie logistyki i recyklingu. 

Odpady wielkogabarytowe są cennym źródłem surowców wtórnych i mogą być w szerokim zakresie powtórnie wykorzystywane. Inicjatywy i działania podejmowane przez partnerów projektu URBANREC miały znaleźć rozwiązania: systemowe, techniczne, edukacyjne i legislacyjne, które pozwolą na odzyskanie wartości gabarytów, których pozbywają się mieszkańcy.

Partnerzy regionalni realizowali akcje, których celem było promowanie ograniczania wytwarzania odpadów wielkogabarytowych (głównie starych mebli oraz materacy), ich ponowne użycie oraz możliwości stosowania innowacji społecznych. Zaangażowani w projekt partnerzy technologiczni sprawdzali również możliwości wykorzystania materiałów pozyskanych z odpadów wielkogabarytowych, aby w skali przemysłowej dać im drugie życie.

Opracowane w projekcie nowe, innowacyjne rozwiązania dotyczące recyklingu mechanicznego i chemicznego mają umożliwić przetwarzanie odpadów wielkogabarytowych dla uzyskania produktów o wysokiej wartości dodanej, takich jak: kleje, rozpuszczalniki pianki, kompozyty wzmacniane włóknem i filcem, czy wzmacniane tworzywa sztuczne oraz kompozyty drewna i plastiku.

Na podstawie uzyskanych w projekcie wyników zaproponowane zostaną rekomendacje dla nowych przepisów UE dotyczących odpadów wielkogabarytowych. Partnerzy projektu URBANREC pracowali także nad uzyskaniem oznakowań ekologicznych dla produktów zawierających recyklaty, czyli surowce „z odzysku".

W wybranych regionach testowana jest też strategia promowania nowego podejścia do starych mebli wśród mieszkańców m.in. poprzez wprowadzenie mobilnej aplikacji ułatwiającej wymianę i sprzedaż przedmiotów z „drugiej ręki".

Efektywna współpraca oraz zaangażowanie partnerów w ramach projektu pozwoliło na stworzenie obszernej analizy – jej wyniki będą podstawą do stworzenia przewodnika zawierającego rekomendacje dot. wdrażania zaproponowanego modelu zarządzania na poziomie europejskim. Interesującym efektem projektu jest również interaktywne narzędzie, pozwalające na przegląd rozwiązań i wyników projektu URBANREC.

Materiały dot. projektu

URBANREC w Warszawie
Miasto stołeczne Warszawa w ramach projektu URBANREC podejmowało inicjatywy w kierunku zmiany postaw mieszkańców odnośnie do niepotrzebnych mebli i innych przedmiotów, kwalifikujących się jako odpady wielkogabarytowe. W tym celu prowadzone były zarówno działania systemowe, dot. stworzenia sieci punktów ponownego użycia przy PSZOK-ach, w tym możliwości związane z rozwiązaniami wypracowanymi w ramach URBANREC, jak i działania informacyjne oraz edukacyjne, które dotyczą głównie kwestii nabywania oraz postępowania z meblami, w tym: odpowiedzialne zakupy, wystawianie mebli w terminach określnych w harmonogramach odbioru gabarytów.

Odnosząc się do celów i założeń projektu URBANREC, zaangażowanie miasta stołecznego Warszawa obejmuje:

  • diagnozę możliwości wprowadzenia – w oparciu o współpracę z partnerami, w tym organizacjami pozarządowymi – sieci punktów ponownego użycia, tzn. miejsc, w których mieszkańcy mogą oddać niepotrzebne sprzęty i meble domowe,
  • skuteczną komunikację w zakresie rozwiązań organizacyjnych, technicznych i społecznych, które pozwolą na ograniczenie ilości odpadów wielkogabarytowych na terenie Warszawy,
  • edukację mieszkańców w zakresie możliwości ponownego użycia i/lub adaptacji oraz efektywnego recyklingu odpadów wielkogabarytowych.

Nasze podejście opieramy na modelu R3 REDUCE – REUSE – RECYCLE, czyli: ogranicz (zapobiegaj powstawaniu i ogranicz ilość odpadów) – użyj ponownie (przygotuj do ponownego użycia) – przetwórz (odpady stają się zasobem), zgodnym z europejską i polską hierarchią postępowania z odpadami.
 
Współpraca z ASP w Warszawie
Miasto stołeczne Warszawa podjęło w 2018 r. współpracę o charakterze badawczo-rozwojowym z Wydziałem Wzornictwa na Akademii Sztuk Pięknych. Celem było opracowanie projektów studyjnych, dotyczących możliwości recyklingu mebli skrzyniowych w celu ich powtórnego wykorzystania na skalę przemysłową.
W styczniu 2019 odbyła się prezentacja projektów opracowanych przez studentów w ramach Pracowni Projektowania Produktu 4 (kierowanej przez dr hab. Grzegorza Niwińskiego) oraz Eksperymentalnej Pracowni Drewna (kierowanej przez starszego wykładowcę mgr Pawła Jasiewicza). Wśród zaprezentowanych koncepcji znalazły się projekty, które charakteryzuje praktyczność i nowoczesne ujęcie tematu recyklingu odpadów wielkogabarytowych.

Wybrane działania skierowane do mieszkańców
Obecnie mocno zauważalne jest społeczne zaangażowanie w procesy związane z nadawaniem używanym przedmiotom „drugiego życia". Ten trend jest widoczny podczas wielu imprez i wydarzeń publicznych oraz w mediach – coraz popularniejsze stają się programy, które promują zasady ponownego użycia, naprawy sprzętów i doradzają, jak samemu odnowić daną rzecz.

Zainteresowanie konsumentów rzeczami używanymi sprzyja wprowadzaniu modelu gospodarki o obiegu zamkniętym, ponieważ jednym z jej kluczowych założeń jest wydłużanie czasu użytkowania produktów i ich komponentów przez ich ponowne użycie, naprawę lub regenerację. Ponowne użycie jest najprostsze i kosztowo najefektywniejsze. Dlatego potrzebna jest edukacja w zakresie odpowiedzialnego postępowania z używanymi przedmiotami i sprzętami nakierowana na traktowanie ich jako źródła zasobów, wspieranie zachowań ukierunkowanych na naprawianie i przywracanie używalności rzeczy, tworzenie miejsc renowacji mebli, itp.

Chcąc przybliżyć mieszkańcom kwestie związane z nowym podejściem do przedmiotów wielkogabarytowych, m.st. Warszawa organizowało w ostatnich latach imprezy i wydarzenia o charakterze edukacyjno-rekreacyjnym. EKOPIKNIK 2018 odbywał się pod auspicjami projektu URBANREC, a w programie wydarzenia nie zabrakło warsztatów związane z przerabianiem i naprawą mebli i sprzętów domowych oraz budowania mebli z innych przedmiotów, np. z wojskowych skrzyń. Na stoisku Biura Gospodarki Odpadami udzielano informacji odnośnie do zasad postępowania z odpadami wielkogabarytowymi na terenie Warszawy, a Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (partner projektu) przeprowadził ankietę społeczną wśród mieszkańców, dotyczącą m.in. znajomości zasad funkcjonowania Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych i preferencji odnośnie do korzystania z przedmiotów zawierających elementy pochodzące z recyklatów. Podczas EKOPIKNIKU zorganizowana została również platformowa gra edukacyjna „URBANREC", podczas której uczestnicy poznawali zasady zapobiegania powstawaniu odpadów wielkogabarytowych oraz nadawania niepotrzebnym i/lub zużytym meblom drugiego życia.

Miejska wielkoformatowa gra edukacyjna URBANREC, poświęcona budowaniu świadomości mieszkańców w zakresie odpowiedzialnego postępowania z odpadami wielkogabarytowymi oraz sposobów ich ograniczania.

Szeroka akcja informacyjno-edukacyjna w zakresie właściwego segregowania odpadów komunalnych oraz zasad dotyczących właściwego postępowania z odpadami wielkogabarytowymi prowadzona była w ramach Pikniku Europejskiego, który odbył się w dniu 7 września 2019, w Multimedialnym Parku Fontann. Przedstawiciele Miasta udzielali informacji mieszkańcom, którzy mieli okazję wypełnienia ankiety badawczej, dotyczącej m.in. gospodarowania odpadami wielkogabarytowymi. Uczestnicy pikniku mogli również wziąć udział w grze edukacyjnej „Piramida". 

Plenerowa wielkoformatowa gra edukacyjne pn. Piramida, dot. hierarchii postępowania z odpadami.

Istotnym elementem prowadzonych przez Miasto działań komunikacyjno-edukacyjnych były również regionalne sesje szkoleniowe projektu URBANREC. Sesje z udziałem przedstawicieli administracji samorządowej, organizacji pozarządowych, ośrodków i instytucji naukowych oraz biznesu, poświęcone były określeniu warunków działania systemu gospodarki odpadami wielkogabarytowymi oraz funkcjonowaniu punktów ponownego użycia, z uwzględnieniem specyfiki miast aglomeracyjnych. 

Materiały edukacyjne dot. Mobilnych Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (kliknij w grafikę).

Materiały informacyjne dot. projektu URBANREC w Polsce (kliknij w grafikę).

Konferencja prasowa Nowe podejście do odpadów wielkogabarytowych – podsumowanie projektu.
26 listopada w Centrum Kreatywności Targowa wiceprezydent m.st. Warszawy, Pan Michał Olszewski otworzył konferencję prasową podsumowującą europejski projekt URBANREC. Do dyskusji nt. możliwych zmian oraz rozwiązań korzystnych dla środowiska zaproszeni zostali: prof. Grzegorz Niwiński, kierownik Katedry Podstaw Projektowania na Wydziale Wzornictwa ASP w Warszawie, Anna Bojanowicz-Bablok z Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego oraz Filip Piotrowski, wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia ZERO WASTE.

Goście zaprezentowali perspektywę rozwoju sieci PSZOK-ów w Warszawie do roku 2022, by mieszkańcy mieli większą swobodę przekazywania tam niepotrzebnych lub nieużywanych przedmiotów, które mogą zostać wykorzystane na cele społeczne lub przekazane na użytek prywatny. Zorganizowanie punktów napraw i ponownego użycia może wpłynąć na ilość wytwarzanych przez mieszkańców odpadów, co spowoduje obniżenie kosztów ich zagospodarowania. Polskie Stowarzyszenie ZERO WASTE zwracało uwagę, że istotne jest odnoszenie się do sprawdzonych wzorców i działających w Europie sieci centrów ponownego użycia, by takie stały się kolejnymi miejscami składowania odpadów, ale efektywnie spełniały swoją rolę w mieście. Ze strony ASP zaprezentowane zostały nowatorskie pomysły na wykorzystanie odpadów wielkogabarytowych, natomiast IOŚ-PIB przedstawił efekty badań oceny cyklu życia, co jest podstawą dla określenia warunków środowiskowych i ekonomicznych przetwarzania odpadów wielkogabarytowych.